Włosy

Łuska włosa: dlaczego dobry szampon jej nie otwiera

11 września 2026

W komunikacji o włosach krąży mit, że dobry produkt „otwiera łuskę, żeby dostarczyć składniki odżywcze". W praktyce otwieranie łuski jest tym, przed czym powinniśmy włos chronić — a nie procedurą pielęgnacyjną.

Jak zbudowany jest włos

Włos ma trzy warstwy. Na zewnątrz kutykula — 6–10 warstw płaskich, zachodzących na siebie komórek, ułożonych jak dachówki lub łuski szyszki, skierowanych ostrzem ku końcówkom. Pod nią kora (cortex), gdzie mieszczą się keratyna, wiązania nadające włosowi wytrzymałość oraz melanina. W środku, w grubszych włosach, rdzeń.

Kutykula ma jedno zadanie: chronić korę. Jest martwa i nie regeneruje się. Każde uszkodzenie jest trwałe do momentu, gdy odrośnie nowy włos.

Co robi pH

Keratyna ma punkt izoelektryczny w okolicy pH 3,7. Poniżej tej wartości włókno ma ładunek wypadkowo dodatni, powyżej — ujemny, i tym silniej ujemny, im wyższe pH.

To przekłada się na dwa zjawiska fizyczne:

Pęcznienie. W środowisku zasadowym włos chłonie wodę i pęcznieje. Łuski unoszą się, ich krawędzie odstają od trzonu. Otwiera się droga do kory — i tą samą drogą wypłukują się z niej składniki.

Odpychanie elektrostatyczne. Silnie ujemnie naładowane łuski odpychają się wzajemnie i tracą przyleganie. Stąd puszenie się, elektryzowanie i trzeszczenie przy rozczesywaniu.

Uniesiona łuska ma jeszcze jeden skutek, o którym rzadko się mówi — tarcie. Włos o zamkniętej kutykuli jest gładki, włosy ślizgają się po sobie. Włos o uniesionej łusce zaczepia o sąsiednie. Przy szczotkowaniu, spaniu, wiązaniu — łuski ułamują się mechanicznie. Największe uszkodzenia powstają nie w chwili mycia, tylko w godzinach po nim.

Dlaczego włos jest matowy

Połysk to odbicie światła od gładkiej powierzchni. Zamknięta kutykula odbija światło kierunkowo — widzimy pasmo blasku. Kutykula uniesiona rozprasza światło we wszystkich kierunkach. Włos wygląda matowo, a przy farbowaniu — kolor wydaje się płytszy i szybciej blaknie, bo z rozszczelnionej kory pigment wypłukuje się szybciej.

Praktyczne wnioski

• —Szampon powinien mieć kwaśne pH. Badania porównujące szampony o różnym pH wykazały większe puszenie się i uszkodzenia u produktów zasadowych. Sama formuła myjąca ma znaczenie, nie tylko odżywka po niej.
• —Odżywka z kwasem cytrynowym domyka łuskę. To nie jest chwyt marketingowy — obniżenie pH zmniejsza pęcznienie i redukuje ładunek ujemny, dzięki czemu składniki kationowe mogą się osadzić tam, gdzie powinny.
• —Nie szczotkuj mokrych włosów mocno. Mokry włos jest napęczniały i najbardziej podatny na mechaniczne zrywanie łuski. Rozczesuj grzebieniem o rzadkich zębach, od dołu.
• —Temperatura wody ma znaczenie. Gorąca woda zwiększa pęcznienie. Letnia wystarcza do umycia.
• —Farbowanie i rozjaśnianie działa przy pH 9–11 — to konieczne technologicznie, bo pigment musi wejść do kory. Ale znaczy też, że każdy zabieg chemiczny zaczyna się od świadomego otwarcia łuski. Dlatego pielęgnacja po koloryzacji ma inny priorytet niż zwykle: domykanie i ochrona.